«Өнеркәсіптік технологиялар және инженерия» халықаралық конференциясының редакциясы ғылыми мерзімді басылымдардың дәстүрлі этикалық қағидаларын және Ғылыми жарияланымдар этикасы комитеті (COPE) әзірлеп, мақұлдаған «Ғылыми жарияланымдар этикасы кодексінде» белгіленген қағидаттарды басшылыққа алады. Бұл ережелерді жариялау процесінің барлық қатысушылары сақтауы тиіс.

Баспа мен редактор қызметіндегі кәсіби этика қағидаттары

Авторлық құқықпен қорғалған материалдарды жариялау жауапкершілігін баспа (М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті) және конференцияның редакциялық алқасы көтереді. Осыған байланысты келесі негізгі этикалық қағидаттар басшылыққа алынады.

Редактор мақаланы жариялау туралы шешімді ұсынылған деректердің дұрыстығына және қарастырылып отырған жұмыстың ғылыми маңыздылығына негізделген объективті түрде қабылдайды.

Редактор мақаланы жариялау туралы шешім қабылдау үшін басқа редакторлармен немесе сарапшылармен кеңесе алады.

Редактор авторлардың нәсіліне, жынысына, жыныстық бағдарлануына, діни сеніміне, шығу тегіне, ұлтына, әлеуметтік жағдайына немесе саяси көзқарасына қарамастан қолжазбалардың зияткерлік мазмұнын бағалауы тиіс.

Коммерциялық мүдделер немесе саясат материалды жариялау туралы шешімге әсер етпеуі тиіс.

Қарауға ұсынылған қолжазбалардағы жарияланбаған деректер автордың алдын ала жазбаша келісімінсіз жеке мақсатта пайдаланылмауы немесе үшінші тұлғаларға берілмеуі тиіс. Редакциялау барысында алынған ақпарат құпия сақталуы қажет.

Редактор қолжазбаны плагиат деп санауға жеткілікті негіздер болған жағдайда оны жариялауға жол бермеуі тиіс.

Редактор мен баспа қолжазбаларды сараптау немесе жарияланған материалдарға қатысты шағымдарды жауапсыз қалдырмауы тиіс, ал дау туындаған жағдайда жағдайды түзету үшін барлық қажетті шараларды қабылдауы керек.

Рецензенттің жұмысындағы этикалық қағидаттар

Рецензент авторлардың материалдарына ғылыми сараптама жүргізеді және өз қызметін объективті түрде жүзеге асыруы тиіс. Осыған байланысты келесі қағидаттар сақталуы қажет.

Рецензиялауға келіп түскен қолжазба құпия құжат ретінде қарастырылуы тиіс және баспа тарапынан тиісті өкілеттік берілмеген үшінші тұлғаларға рецензиялауға немесе талқылауға берілуі мүмкін емес.

Рецензент зерттеу нәтижелеріне объективті және дәлелді баға беруге міндетті. Авторды жеке тұлға ретінде сынауға жол берілмейді.

Қарауға ұсынылған қолжазбалардағы жарияланбаған деректерді рецензент жеке мақсатта пайдаланбауы тиіс.

Егер рецензент өзінің пікірінше, қолжазбаны бағалау үшін жеткілікті құзыретке ие болмаса немесе объективті бола алмайтын болса, мысалы, автормен немесе оның ұйымымен мүдделер қақтығысы болған жағдайда, бұл туралы редакторға хабарлап, аталған қолжазбаны рецензиялау процесінен шығаруды сұрауы тиіс.

Ғылыми жарияланым авторы басшылыққа алуы тиіс қағидаттар

Автор (немесе авторлар тобы) ғылыми зерттеу нәтижелерінің жаңалығы мен дұрыстығына бастапқы жауапкершілік жүктелетінін түсінеді. Осыған байланысты келесі қағидаттар сақталуы тиіс.

Авторлар зерттеудің шынайы нәтижелерін ұсынуы қажет. Көрінеу жалған немесе бұрмаланған мәлімдемелерге жол берілмейді.

Авторлар ұсынылған қолжазбада баяндалған зерттеу нәтижелерінің толықтай түпнұсқа екеніне көз жеткізуі тиіс. Алынған үзінділер немесе пікірлер міндетті түрде авторы мен дереккөзі көрсетіле отырып берілуі қажет. Шамадан тыс дәйексөз келтіру, сондай-ақ плагиаттың кез келген түрі этикаға қайшы және жол берілмейді.

Зерттеудің жүргізілуіне қандай да бір түрде үлес қосқан барлық тұлғалардың еңбегі мойындалуы тиіс. Атап айтқанда, зерттеу үшін маңызы бар еңбектерге сілтемелер мақалада көрсетілуі қажет.

Автор қайталама жарияланымға жол бермеуі тиіс. Ілеспе хатта жұмыстың алғаш рет жарияланып отырғаны көрсетілуі қажет. Егер қолжазбаның жекелеген элементтері бұрын жарияланған болса, автор бұрынғы жұмысқа сілтеме жасап, жаңа жұмыстың алдыңғы жарияланымнан айырмашылықтарын көрсетуге міндетті.

Қолжазбаны бір уақытта бірнеше журналға немесе басылымға ұсыну этикаға қайшы болып табылады.

Мақаланың авторлары зерттеуге елеулі үлес қосқан барлық тұлғаларды қамтуы тиіс. Зерттеуге қатыспаған тұлғаларды авторлар құрамына енгізуге жол берілмейді.

Барлық авторлар жариялауға өз келісімін растауы тиіс. Бұл үшін олар лицензиялық келісімге немесе қолжазбаның өзіне қол қоюы қажет.

Автордың осы кепілдіктерді бұзуына байланысты үшінші тұлғалар алдында редакция жауапты болмайды.

Егер авторлар сараптама кезеңінде немесе мақала жарияланғаннан кейін онда елеулі қателер немесе дәлсіздіктер бар екенін анықтаса, бұл туралы редакцияға дереу хабарлауы қажет.

Мүдделер қақтығысы

Жариялау этикасының бұзылуына жол бермеу мақсатында қолжазбаны жариялау процесіне қатысатын барлық тараптардың мүдделер қақтығысын болдырмау қажет. Мүдделер қақтығысы автордың, рецензенттің немесе редакциялық алқа мүшесінің олардың әрекеттеріне әсер етуі мүмкін қаржылық, академиялық немесе жеке қатынастары болған жағдайда туындайды. Автор барлық шағымдарды өз бетінше және өз қаражаты есебінен реттеуге келіседі.

Егер жариялау этикасының бұзылуына байланысты жағдай жариялау және редакциялық-баспа процесіне қатысушы тараптардың кез келгеніне қатысты туындаса, міндетті түрде тергеу жүргізіліп, мүдделер қақтығысына қатысты жағдайға көпшілікке жария түсініктеме берілуі тиіс.

Егер елеулі дәлсіздіктері бар материал жарияланып кеткен болса, ол оқырмандар мен индекстеу жүйелері үшін қолжетімді түрде түзетілуі қажет.